كرێكاران لە بەردەم دووڕیانی بێدەنگی و خەباتدا

دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەستی كرێكاران لە ئێران كە زیاتر لە 60%، بەپێی یاسای كاری ئێران، لەخۆدەگرێت، گرینگترین مژارێكە كە هەموو ساڵێك و لە كۆتایی مانگەكانی ساڵ و نزیك بوونەوە لە ساڵی نوێ لەلایەن شۆڕای باڵای كاردا قسەی لەسەر دەكرێت و دیاریدەكرێت. لەلایەكی دیكەوە، قسەكردن و وتاردانی جۆراوجۆر لەسەر پرسی دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەستەكان لەناو چینی و توێژە فیكری و كولتووری و ڕۆشنبیرانەكان و هەروەها چاڵاكانی مەدەنی و كرێكاریە سەربەخۆكانیشدا بووەتە پرسێكی گرینگی پەیوەندیدار بە ژیانی ڕۆژانە و تەوەری سەرەكی باسەكانیان.

بەپێی ڕاپۆرتە مەیدانیەكان، تێچووی هەگبەی بنەماڵە كرێكارییەكان لە سەرووی 2ملیۆن تمەنە و بەپێی چوونەسەرەوی 10% حەقدەستی كارمەندان لە ڕەشنووسی بەشی بودجەی ساڵی 1395 هەتاوی و هەڵاوسانی 13% تا 15%دا، حەقدەستی كرێكارانیش لە ساڵی داهاتوو واتە 95 هەتاوی نزیك بە 14% زیادی كردووە.

ڕۆژی ١٩ مانگی ڕەشەممەی ساڵی ١٣٩٤ هەتاوی، شۆڕای باڵای كاری ئێران، لانیكەمی حەقدەستی مانگانەی كرێكارانی بۆ ساڵی نوێ، واتە 1395هەتاوی، دیاری كرد. ٨١٢ هەزارتمەن حەقدەستی مانگانەی بنەماڵەیەكی كرێكاری و لانیكەمی حەقدەستی نزیك بە 13 ملیۆن كرێكارە لە ئێران؛ واتە هەر كرێكارێك ڕۆژانە نزیك بە٢٧ هەزار تمەن وەردەگرێت. حەقدەستی‌ كرێكاران لە حاڵێك‌دا ٨١٢ هەزار تمەن دیاری‌كراوە كە بەپێی‌ ڕاگەیاندنی‌ ناوەندی‌ ئاماری‌ ئێران، تێچووی‌ مانگانەی‌ بنەماڵەیەكی ٤ كەسی لە شارەكاندا زیاتر لە ٢ میلیۆن‌ و٨٢٠ هەزار تمەنە. كرێكارانی ئێران ساڵی1393 هەتاویان بە هەڵاوسانی 6/15 و لانیكەمی حەقدەستی 608 هەزار و900 تمەن تێپەڕاند، لانیكەمی حەقدەستی ساڵی ساڵی 1394 بە 17% زیادكردن، واتە 712هەزار و 424تمەن دیاریكرا. ئەمە لە كاتێكدا بوو كە لانیكەمی حەقدەست لە بەرامبەر تێچووی بنەماڵەی كرێكاران لە ساڵی 93دا، دو ملیۆن و 353 هەزارتمەن ڕاگەیەندرا بوو كە مەودای زۆریان لە نێوان یەكدا هەیە و ئەم دوو جەمسەر بۆشایەكی گەورە هەیە لە نێوانیاندا كە بەهیچ جۆرێك ناكرێت پڕبكرێتەوە و بەر بە زیان و بەدواهاتە ترسناكەكانیان، لەباری گوزەران و ژیانی ڕۆژانەیانەوە، بگرێت. داخرانی 14هەزار لە یەكە پیشەییەكان، كە دەگاتە نزیك بە 92% لە كۆی گشتی پیشەسازی ئێران لە ساڵانی ڕابردوودا، كە ئەم ئامارە ساڵی پێشوو لە مانگی پووشپەڕ ڕاگەیندرا، نائەمنی كاری كرێكاران لە ساڵی 94هەتاوی كرد بە بابەتێكی گرینگ و جێگەی تێڕامان. ئەم نائەمنی و بێمتمانەییە وادەكات، لەبەر ژیان و گوزەرانی بنەماڵاكانیان چینی كرێكار و ڕیزەكانیان ناچار دەكات هێزی كارەكانیان بە هەرزانتر بفرۆشن یان بێدەنگ بن لەهەمبەر ئەم بێدادیە و لەدەرجامیشدا تووشی لێكدابڕان و بەرەو لێكترازان و پەرتەوازەییان دەبات.
دابەزینی توانای كڕینی كرێكاران بەردەوام كێشەوگرفتی بۆ كرێكاران و بنەماڵەكانیان هێناوەتە گۆڕێ، ئەمە لە حاڵێكدا بوو كە قۆناغی دووهەمی ئامانجداركردنی یارانەكان لە ساڵی پێشووی هەتاویدا خرایە قۆناغی جێبەجێ كردنەوە بەڵام نەیتوانی قورسایی نوێی گرانی و هەڵاوسان ئابووری ئێران بگرێتەوە. لەم بارودۆخەدا كارناس یان كرێكارانی كارامە ناتوانن دابمەرزن و لە دەرەنجامدا دەرخستنی كار(عەرزە) بەچەندقات سەرووترە لە خواستی كار، واتە ناهەماهەنگی و ناهاوتەریبی ئەم دووانە یەكێك لە سەرچاوە ڕەهاكانی قەیرانە لە ئابووری وەڵاتی ئێراندا. دیاریكردنی ئەم نرخی حەقدەستە نوێیە لەكاتێكدایە كە كومیتەی حەقدەستی شۆرای ئیسلامی كرێكارانی شاری تاران، ماوەیەك پێش ئێستا ڕایگەیاندبوو كە تێچووی مانگانەی یەك بنەماڵەی ٤كەسی كرێكاری زیاتر لە یەك ملوێن و 800هەزار تمەنە. بردنەسەرەوەی لانیكەمی حەقدەستی كرێكاران بە لەبەرچاوگرتنی نرخی هەڵاوسان، یەكێك لە داخوازییە ڕەواكانی چینی كرێكار بووە لەماوەی ساڵەكانی ڕابردوودا كە بەداخەوە هیچ كات ئەم ویست و داخوازییە لەبەرچاو نەگیراوە و تەنانەت حەسەن ڕووحانیش بەر لە هاتنەسەركاری بەڵێنی ئەوەی دابوو كە بەپێی یاسای كاری ئێران و بە لەبەرچاوگرتنی نرخی هەڵاوسان لانیكەمی حەقدەستی كرێكاران زیاد دەكات، بەڵام ئەویش هیچ ئاڵ و گۆڕێكی پێك نەهێنا.
هۆكاری گرنگی دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەستی كرێكاران دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی خاوەنكاران بەپێی ئەوە و لەم ڕێگایەوە ڕێژەی حەقدەستی كرێكاران دابین و دیاریدەكەن. لەم بارودۆخەدا دەبێت ئابووری ئێران لەژێر چنگی داگیركەران و (ڕانت خۆران) و ئابووری كاتی و بەشێكی بەرچاو لە دام و دەزگا بەرتیل خۆرەكان ڕزگار بكرێت تاوەكوو ئێنێرژی و قوەتی ئابووری ئەم وڵاتە ڕزگار بكات و بكەوێتە سەر خەتی ئاراستەی گەشە و پێشكەوتنەوە.

كرێكاران لە ساڵانی ڕابردوودا بەشێوەی پرژوبڵاو لە بەرامبەر دواخستنی حەقدەستەكانیان و بێكاركردنیان، ڕوو لە كاربەدەستانی ڕژیم سكاڵایان دەردەبڕی و دەستیان دەدایە مانگرتن. بەڵام هەر وەك پێشتر ئاماژەمان پێدا پرژو بڵاوی كرێكاران بەوردەوام ڕێگە و لەمپەرێكی گەورە بووە بۆ پێداگریكردن لەسەر ماف و داواكاریەكانیان و ئەمە بۆخۆی بۆشاییەكی گەورەیە لەناو دڵی ئەم بزووتنەوەدا و بۆشاییەكە كە بەهیچ پڕناكرێتەوە جگە لە یەكڕیزی خودی كرێكاران و نزیك بوونەوە لە بزووتنەوە جۆراوجۆرەكانی دیكە: هەر لە بزووتنەوەی ژنان و خوێندكاران و مامۆستایانەوە بگرە تادەگاتە چالاكانی مافی مرۆڤ و چالاكانی مەدەنی و كوتووری و ژینگە پارێزی و هتد. بەپێی ئەو باسەی پێشتر ئاماژەمان پێدا لە پرۆسەی ئەمجۆرە خەباتەدا كرێكاران بۆیان دەركەوت كە لە كێشەی نێوان ئەوان و خاوەن كاراندا هیچكات دەسەڵاتدران پشتیوانی لە كرێكاران ناكات و هەروەها بۆیان دەركەوت بۆ بەرەنگاری لە بەرامبەر خاوەن كار و دەسەڵاتداراندا هاوپشتی هەموو كرێكارانی ئێران  و سەرجەم چالاكانی دیكەش پێویستە.

ئەوەی ماوە بیڵێن ئەوەیە كە دیاریكردنی لانی كەم حەقدەستی كرێكاران بە بێ لەبەرچاوگرتنی هیچ یەك لە پێوەرەستانداردە نێونەتەوەییەكان و تەنانەت مرۆیەكانیش، دەرخەری ئامادەیی و بوونی سیاسەتێكی نامرۆڤانەی ئەم سیستمەیە و لە هەمانكاتدا ئەو بێ عەداڵەتیەیە كە شۆڕبۆتەوە بۆ ناو قوڵایی كۆمەڵگای ئێران و هەموو كون و كەلەبەرەكانی بەم ناعەداڵەتیە ئاخنیوە و لەم ڕێگەیەوە توانیویەتی هەموو جومگە و ڕەهەندەكان بەشێوەیەكی سەرتاسەیی بچەپێنێت، دەتوانێت بە چەند قات زیار لەمە خوێنی خەڵكی هەژار و چەساوە بكاتە شووشەوە و بیانچەوسێنێتەوە. سیاسەتە سەقەتە ئابووریەكان و هەر وەها ناكارامەیی لەبواری بەرێوەبردن و لەهەمانحاڵدا دژایەتی لەگەڵ چینی چەوساوە و كرێكاری ئێران، ئێستاكە زیاتر لەهەمیشە بۆ هەمووان ڕوون و ئاشكرایە و لەدرێژەی ئەم چەند ساڵە دەسەڵاتدارییەی كۆماری ئیسلامیدا دەركەوتووە كە ئەم چەشنە لە دەوڵەتداری و دەسەڵاتداریە هیچ ناكات جگە لە سەركوتی زیاتر و برەودان و پەرەپێدانی هەژاریی و ڕاگرتنی بەشێكی هەرە بەرچاوی خەڵكی كۆمەڵگای ئێران و بەتایبەت چینی كەم داهات و ژێر دەستی كۆمەڵگا. لەدۆخێكی لەو چەشنەدا یەكگرتوویی خەباتی كرێكاران و سووربون لەسەر مافە ڕەوا و بەرحەقەكانیان و هەروەها هەوڵدان بۆ پێكهێنانی سەندیكای سەربەخۆی كرێكاران وەك ئەركێكی گرنگی چینی كرێكار لەئێران، زیاتر لە هەمیشە وەك پێویستیەكی هەنووكەیی خۆی دەنوێنێ.

لەسەر ناەڕەزایەتی دەربڕینی جەماوەری خەڵكی ئێران ئەم بزووتنەوانە پێكهاتوون و ئەمرۆكە شوێنەواری بزوتنەوەی كرێكاری، ژنان، خوێندكاران و هەروەها بزوتنەوەی شۆڕشگێڕانەی كوردستان لە هەموو شوێنێك دیار و بەرچاوە. ئێران لە باردوخێكی زۆر قەیراناویدایە، فەقر و فەلاكەت، بێكاری، گرانی و قەیرانی ئابووری كە ئەمرۆ بەرۆكی بە كۆمەڵانی خەڵكی زەحمەتكێش و كەم داهاتی ئێران گرتووە و بوەتە هۆی پەرەسەندنی خەسارە كۆمەڵایەتیەكان.

لە ساڵانی رابردوو زیادكردنی حەقدەست لە چاو هەڵاوسان لە دواتر بووە، بەو مانایەی كە درزێكی گەورە بوونی هەیە و دەبێت پڕ بێتەوە، تەنانەت لە ئاماری ساڵی رابردوو هەڵاوسان 35% بوو، بەڵام زیادكردنی حەقدەست 14% دیاریكرا. بە داخەوە لە ئێران هیچ ناوەندێكی فەڕمی بوونی نییە كە نرخی هەڵاوسان و گرانی بە راستی و دروستی رابگەیێنێت كە ئەمیش دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی میكانیزمی كۆنتڕۆڵ و چاودێری كردنە، هەر بۆیەش تەنیا ناوەندێك كە هەیە بەرپرسی بانكی ناوەندی و ئامارە كە جاربەجارێك ئامارێك بڵاو دەكەنەوە كە زۆر جار زۆر دوورن لە راستی و رووداوەكان جۆرێكی دیكە دەگوازنەوە.

ئابڵوقە ئابوورییەكان و چوونەسەرەوەی نرخی هەڵاوسان، هاوكات داخرانی یەكە پیشەییەكان لە ساڵانی رابردوو، ژیانی كرێكارانی خستوەتە مەترسیەوە، هەر چەند لانیكەمی حەقدەستی دیاریكراوی ساڵی 95 لە نرخی هەڵاوسان زۆترە بەڵام ئەم حەقدەستە لە بەرامبەر (سبد)ی تێچووی بنەماڵەی كرێكاران هاوتەبایی و بەرامبەریی نییە و لە ترس و نیگەرانییەكان بۆ باشتر بوونی ژیان و گوزەرانی كۆمەڵگای كرێكاری هیچ كەم نەكراوەتەوە.

ماوەیەكی زۆرە حكومەتی كۆماری ئیسلامی سەر لە نوێ هێرشێكی بەربڵاوی كردووەتە سەر ئاستی ژیان و بارودۆخی كرێكاران. جگە لەمانە كێشەی سیاسی و ئابووری دەوڵەت سێبەری بە سەر بارودۆخی چینی كرێكار كێشاوە. لە نمونەكانی گوشاری ئابووری بۆ سەر كرێكاران پەسەند كردنی یاسای بیمەی بێكارییە كە لە بنەڕەتدا بە قازانجی كارفەرماو دەوڵەت تەواو دەبێت و لەهەمان كاتدا رێژەی بێكاری لە ئێران هەڵكشانی زۆری هەبووەو بە لە بەرچاوگرتنی بەستنی كاتی گرێبەستی كاری و بارودۆخی كرێكارانی دانەمەزراو، هیچ گارانتیەك بۆ دەرنەكردنی ئەو كەسانەی وا لە سەر كارن، بوونی نییە.

ئه‌م بابه‌ته 2592 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:08:51:28/04/2016


زۆرترین خوێندراو